Waar ben je naar op zoek?

Koliek paard, van onschuldig tot levensbedreigende buikpijn

Buikpijn bij paarden, ook wel bekend als koliek. Het is een gevreesde diagnose van veel paardeneigenaren en veel eigenaren krijgen er wel eens mee te maken. In dit artikel vertellen we je over de verschillende soorten koliek, wat je kan doen om het te voorkomen en hoe te handelen bij koliek.

Wat is koliek?

Koliek is een verzamelnaam voor buikpijn bij paarden en komt voort uit een probleem in het maag-darm kanaal. In het maag-darmkanaal van het paard kunnen op verschillende plekken problemen ontstaan. We kennen verschillende soorten koliek bij paarden, waaronder krampkoliek, verstoppingskoliek, zandkoliek en gaskoliek. Koliek kan heel mild en onschuldig zijn maar het kan ook heel snel levensbedreigend worden voor een paard.

Symptomen van koliek

Een paard met koliek krijgt buikpijn. Het paard wordt onrustig, ze kunnen onder andere gaan schrapen, naar de buik kijken of zelfs naar de buik trappen. Wanneer de pijn heftiger wordt gaan ze vaak liggen en staan of rollen. De hartslag gaat door de pijn snel omhoog en de paarden kunnen gaan zweten. Wanneer de darmen beluisterd worden, zijn de darmgeluiden anders dan normaal, of zelfs afwezig. In het ergste geval worden de slijmvliezen rood of blauwrood.

Verschillende soorten koliek bij paarden

Gaskoliek paard, pas op in het voorjaar!

Gaskoliek bij paarden komt meestal door een ophoping van gas in de dikke darm. Bij een normale gasproductie zal gas de darmen eenvoudig verlaten als een wind. Wanneer het paard teveel gas produceert kan dit op gaan hopen in de darmen. Vaak wordt gaskoliek veroorzaakt doordat het paard teveel zetmeel/suiker binnen krijgt. Dit kan niet allemaal verteerd worden in de dunne darm en belandt in de dikke darm.

Bacteriën in de dikke darm breken dit af, maar produceren hierbij veel melkzuur/lactaat. Bij overmatige productie van melkzuur treedt darmverzuring op. In een zuur darmmilieu kunnen bacteriën zich niet goed ontwikkelen en sterven veel goede bacteriën af. Bij die darmverzuring is er meer gasvorming, wat kan leiden tot gaskoliek, maar kan de darmwand ook worden beschadigd. Bovendien verslechterd de opname van voedingstoffen en verandert de zuurgraad van het bloed met problemen als hoefbevangenheid en huidproblemen zoals staart- en maneneczeem tot gevolg.

Pas dus goed op wanneer het paard plotseling veel meer suiker binnen krijgt dan normaal.  Suiker kan in krachtvoer zitten, maar ook in gras. Met name in het koude zonnige periodes in het voor- en najaar bevat gras veel suiker in de vorm van fructaan. Wees daarom altijd voorzichtig wanneer je je paard weer in het weiland zet na een lange tijd in de box en de paddock. Laat hem niet te lang grazen, maar bouw het langzaam op en biedt in de wei ook hooi/voordrooggras aan.

Met aanvullende diervoeders die levende gisten kun je de dikke darm ondersteunen om een stabiele zuurgraad te behouden. Zo blijven de bacteriën in stand die de vezels moeten verteren door fermentatie en help je bacteriën die melkzuur verbruiken. Bovendien komt er zo meer fosfor beschikbaar.

Ook een wormenbesmetting kan een oorzaak zijn van gas in de darmen.

Zandkoliek paard

Paarden die in zandpaddocks staan of in weides waar het gras heel kort is afgegraasd lopen veel risico tot het binnenkrijgen van veel zand. Bij een grote opname van zand blijft het zand achter in het darmkanaal. Het darmvlies kan hierdoor irriteren en het zand kan zich ophopen in de darmen wat tot verstoppingen leidt. 

Of je paard zandkoliek heeft, kan getest worden door mest met water op te lossen in een doorzichtige plastic handschoen. Het zand uit de mest zal zich dan ophopen in de vingertoppen van de handschoen. Echter is deze test niet 100% betrouwbaar. Soms hoopt het zand zich op in een darmlus waardoor het niet mee naar buiten komt. Zandkoliek kan zich ook verraden doordat het paard afwisselend dunne en vaste mest heeft.

Krampkoliek paard

Krampkoliek is één van de meest voorkomende soorten van koliek. Gelukkig is het ook de minst ernstige soorten van koliek. Door verschillende factoren van buitenaf kunnen de darmen verkrampen. Vaak is stress van buitenaf hier de oorzaak van. Krampkoliek kan in een klein of groot gedeelte van de darmen voorkomen. Meestal zakt de kramp na wat stappen snel af. Blijft het paard pijnlijk, bel dan altijd de dierenarts. De kans is dan groot dat het paard een andere soort van koliek heeft.

Verstoppingskoliek paard

De darmen kunnen verstopt raken door een blokkade. Die blokkade kan veroorzaakt worden door gas en zand, maar ook paarden die overmatig veel stro of andere bodembedekking eten lopen risico op verstoppingskoliek. Ook een gebrek aan water kan leiden tot verstoppingskoliek. Bij uitdroging zal het lichaam al het vocht uit de mest trekken waardoor er een harde substantie over blijft, die niet makkelijk door de darmen glijdt. Een paard met gebitsproblemen heeft een groter risico op verstoppingskoliek, aangezien hij het voer slechter fijn kan malen.

Verandering van ligging van de darmen

De dunne en dikke darm liggen voor een groot gedeelte ‘los’ in de buik. Door allerlei verschillende oorzaken kunnen delen van de darmen verstrengeld raken of draaien, ook wel bekend als slag in de darm. Dit lost bijna nooit vanzelf weer op en zal vrijwel altijd behandeling nodig hebben. Met name een slag in de darm kan levensbedreigend zijn, doordat delen van de darm snel kunnen afsterven. Bij een slag in de darm zal ook de maag gecontroleerd worden op overvulling. De maag kan slechts een kleine hoeveelheid verteerd voedsel opslaan. Bij overvulling is er kans op het scheuren van de maag. Bij deze vorm van koliek speelt tijd een cruciale rol, het paard zal zo snel mogelijk behandeld moeten worden in de kliniek. In de meeste gevallen wordt het paard hierbij geopereerd. De darmen worden weer goed gelegd en het afgestorven weefsel verwijderd.

Hoe eerder het paard behandeld wordt hoe groter de kans van slagen.

Wat moet ik doen als mijn paard koliek heeft?

Soms kan het helpen om met het paard te stappen, in hele lichte gevallen kan dit helpen om ophopingen in de darmen weer wat op gang te brengen. Echter, koliek kan heel snel levensbedreigend worden. Daarom is het van belang om de dierenarts zo snel mogelijk in te schakelen. De dierenarts zal kijken naar de hartslag en de ademhaling van het paard. Ook de slijmvliezen van het paard worden gecontroleerd. Het kan zijn dat de dierenarts het paard darmontspanners en pijnstilling toe dient waardoor de verstopping los komt.

Wanneer de dierenarts een ernstigere vorm van koliek vermoedt, zal hij de darmen rectaal opvoelen. Hierdoor krijgt hij meer informatie over de ligging van de darmen en de vulling van de darmen. Wanneer de maag te vol is kan de dierenarts het paard sonderen. Via de neus wordt een slang ingebracht die via de slokdarm naar de maag gaat. Ook bij een verstopping wordt via deze slang paraffine toegediend, wat laxerend werkt. Indien dit nog onvoldoende is zal de dierenarts het paard doorsturen naar een kliniek. In het ergste geval is een darmoperatie nodig, waarbij de verstopping verwijderd wordt. Vaak hebben de darmen dan ook veel schade geleden waardoor een stuk van de darm afgestorven is. Dit stuk darm wordt dan ook verwijderd.

Zandkoliek behandelen

Als je jouw paard op een grasland hebt staan waar het risico groot is dat er veel zand mee komt, is het verstandig om de darmen te reinigen en een zandkuur te geven in een lagere dosering. Zeker als je in de handschoentest hebt gezien dat er veel zand in de mest zit is het belangrijk zo snel mogelijk Zandweg te geven in een grotere hoeveelheid. Als de hoeveelheid zand in de darmen nog beperkt is kun je zelf met psylliumvezels helpen dat het overtollige zand uit de darmen wordt verwijderd.

Koliek voorkomen

1. Continu voeren van constante samenstelling

Het verteringstelsel van paarden is heel gevoelig voor veranderingen. Wanneer je de voeding van je paard moet veranderen, is het verstandig dit stapsgewijs door te voeren. Als het paard voor het eerst op de wei komt, is het verstandig dit rustig op te bouwen. Probeer de voerporties van je paard zoveel mogelijk te verdelen over meerdere kleinere porties. Hierdoor blijven de darmen constant gevuld en in beweging zonder over vol te raken. Ook uit verveling stro of zand eten kan hierdoor verminderd worden.

2. Voldoende water

Vooral in koude periodes is de temperatuur van het water belangrijk; paarden drinken niet graag te koud water. Als paarden te weinig drinken, vermindert de effectiviteit van de spijsvertering. Een volwassen paard drinkt zo'n 45-50 liter water per dag wat nodig is om de brij in de dikke darm vochtig genoeg te houden.

3. Voldoende tijd buiten

Paarden die op stal staan hebben meer kans op koliek dan paarden die buiten in de weide lopen. De mogelijkheid om de hele dag vrij te bewegen en te kunnen grazen waardoor de darmen de darmen geactiveerd blijven helpt de kans op koliek te verkleinen. Je hoeft je paard niet de hele dag buiten te laten staan, maar zorgt ervoor dat ze elke dag voldoende tijd buiten staan.

4. Lekker laten bewegen

Fysieke beweging; zowel door de stappen maar ook door de draven helpt om de darmperistaltiek van het paard op gang te houden. Ook op dagen dat het weer niet zo fijn is, of als er sneeuw ligt is het daarom verstandig om rustig te stappen met je paard.

5. Controleer de mest regelmatig

Door elke dag de mest te beoordelen zie je wanneer er veranderingen zijn in de hoeveelheid of in de vorm van de mest. Kleine, hard mestballen of minder mesten kunnen een waarschuwing zijn voor aanstaande koliek. Bekijk dan in ieder geval of aan alle voorwaarden hiervoor is voldoen en pas dit anders direct aan.

6. Periodieke controle door dierenarts en tandarts

Zorg dat het paard tijdig en gericht ontwormd wordt. Ook het verzorgen van het gebit is belangrijk zodat het voedsel goed gekauwd kan worden.

Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt niet het advies van een dierenarts.

Heb je vragen over onze producten of hoe je het gebruikt? Neem dan contact met ons op.
Ons team van  specialisten adviseert je graag.

 

Bronnen:
https://www.nmlhealth.com/koliek
https://www.paardenarts.nl/kennisbank/koliek/#gaskoliek
https://www.paardendokters.nl/koliek
https://www.veearts.nl/dierziekten/koliek/

Wij slaan cookies op om onze website te verbeteren. Is dat akkoord? Ja Nee Meer over cookies »